Nederland benut kansen op daken nauwelijks: slechts 0,5% van gebouwen heeft een groen dak

7 juli om 16:04 door Dakenraad

Slechts 0,5% van alle gebouwen in Nederland heeft momenteel een groen dak. Bovendien is bijna twee derde van deze groene daken kleiner dan 25 vierkante meter. Daardoor blijven belangrijke kansen liggen om daken in te zetten voor verkoeling van de gebouwde omgeving, waterberging en het versterken van biodiversiteit. Dat blijkt uit de eerste landelijke nulmeting van Rooftop Revolution en Natuur & Milieu, waarin meer dan 11 miljoen panden zijn geanalyseerd.

Op landelijke schaal is voor het eerst onderzocht waar groene daken voorkomen en hoe deze zijn verdeeld over verschillende gebouwtypen. Hoewel het aantal groene daken de afgelopen tien jaar met gemiddeld 13% per jaar is gegroeid, vindt deze vergroening vooral plaats bij nieuwbouwprojecten en op kleinere gebouwen van particulieren, zoals schuurtjes en bijgebouwen. De grote voorraad bestaande utiliteits- en woongebouwen blijft daarmee grotendeels onbenut.

voor en na renovatie: biodiversdak

“Deze nulmeting laat zien hoeveel kansen er nog onbenut blijven”, zegt Rob van Tilburg, directeur Programma’s bij Natuur & Milieu. “Als we meer groene daken willen realiseren, moeten we vergroening veel vaker meenemen wanneer bestaande gebouwen worden gerenoveerd, verduurzaamd of daken worden vervangen. Dat zou heel normaal moeten zijn voor iedere dakeigenaar. Overheden kunnen die ontwikkeling versnellen met duidelijke regels en gerichte stimulering.”

“Door middel van grootschalige satellietdata en AI-beeldherkenning is elk dak in Nederland geanalyseerd. De cijfers tonen aan dat we de pioniersfase simpelweg nog niet voorbij zijn”, stelt Jan Henk Tigelaar, directeur van Rooftop Revolution. “Groene daken helpen tegen hittestress, wateroverlast én zorgen voor herstel van de natuur, en iedereen met een dak kan daaraan een bijdrage leveren.”

Regionale verschillen

De onderzoekers maakten daarnaast verdiepende analyses voor Amsterdam, Eindhoven en Heerlen. Daaruit blijkt dat in Amsterdam ongeveer 60% van het beschikbare dakoppervlak direct geschikt is voor vergroening, terwijl slechts 4,17% hiervan daadwerkelijk wordt benut. In Heerlen is meer dan 2 miljoen vierkante meter dakoppervlak geschikt voor vergroening, maar wordt momenteel slechts 0,44% van dat potentieel gebruikt.

De regionale verschillen laten zien dat het onbenutte potentieel aanzienlijk is. Bovendien blijkt dat in Eindhoven nieuwbouwprojecten ruim tien keer vaker worden voorzien van een groen dak dan bestaande gebouwen. Dit bevestigt het beeld dat vergroening nog onvoldoende wordt meegenomen tijdens de renovatie- en vervanging van het dakbedekkingssysteem.

Van niche naar standaardoplossing

De landelijke nulmeting maakt duidelijk dat Nederland nog maar aan het begin staat van de grootschalige toepassing van multifunctionele daken. Terwijl groene daken, retentiedaken en zonnedaken aantoonbaar bijdragen aan klimaatadaptatie, energietransitie en biodiversiteitsherstel, blijft het grootste deel van het beschikbare dakoppervlak nog zonder aanvullende functie.

Juist bij de jaarlijkse vervanging en renovatie van miljoenen vierkante meters dakoppervlak ligt een belangrijke kans. Wanneer multifunctioneel dakgebruik standaard onderdeel wordt van renovatie- en verduurzamingsprojecten, kan het aandeel groene, waterbergende en energie-opwekkende daken in relatief korte tijd aanzienlijk toenemen. Daarmee kunnen daken uitgroeien tot een volwaardig onderdeel van de oplossing voor klimaat-, energie- en biodiversiteitsvraagstukken in de gebouwde omgeving.

Het onderzoek vormt een eerste landelijk referentiepunt voor de verdere ontwikkeling van groene daken in Nederland. Het gehele rapport is hier te vinden. Download rapportage via de URL: onderzoek-onbenutte-kansen-op-het-dak-definitief.pdf

Dakenraad.nl: Multifunctioneel dakgebruik groeit, maar potentieel blijft groot

De uitkomsten van het onderzoek sluiten aan bij een bredere ontwikkeling binnen de platdaksector: de opkomst van multifunctioneel dakgebruik. Al in de Dakmeter 2021 van Dakenraad werd vastgesteld dat een toenemend deel aan oppervlak van het Nederlandse dakenlandschap niet langer uitsluitend wordt gebruikt als gebouwafdekking, maar ook een aanvullende functie krijgt op het gebied van energie, klimaatadaptatie of verblijf.

Uit deze marktanalyses bleek indertijd dat in 2021 circa 2,7 miljoen m² dakoppervlak, ofwel ongeveer 10% van de totale Nederlandse platdakmarkt in de renovatie (55%) en nieuwbouwsector (45%) voorzien werd van een multifunctioneel dak. Dat jaar werd zowel in de nieuwbouw als renovatiemarkt in totaal 27 miljoen m² platdak voorzien van een gesloten dakbedekkingssysteem. Binnen dit segment vormde zonne-energie de grootste inrichting, gevolgd door groene- en waterbergende dakconcepten.

De verdeling van multifunctionele daken in 2021 als volgt weergegeven:

PV zonne-energie: 60%
Groen-, biodiversiteits- en retentiedaken: 30%
Verblijfs- en parkeerdaken: 10%

Opvallend is dat multifunctioneel dakgebruik vooral wordt meegenomen in nieuwbouwprojecten. Bij renovatie- en vervangingsprojecten worden deze extra functies nog relatief weinig geïntegreerd, terwijl juist daar de grootste oppervlaktewinst kan worden gerealiseerd volgens Dakeraad in 2022 (https://www.dakenraad.nl/dakmeter-2021-geeft-topjaren-dakenbranche-aan/)

2025-2026

In 2025 zijn de getallen inmiddels drastisch veranderd. Zo is het percentage onderhoud- nieuwbouw naar 65-35% verschoven en zal het Multifunctionele dak meer aandacht hebben in bijvoorbeeld gemeenten die inmiddels vaste eisen stellen op het gebied van tijdelijke opvang van water binnen de percelen. Zo zien we alleen al in de gemeente Amserdam dat zowel in onderhoud als nieuwbouw het retentiedak niet meer weg te denken is.

Foto Patina Dak van de toekomst

Ook het hellende dak wordt inmiddels steeds vaker meegenomen bij onderhoud om de pannendaken te vervangen voor een geisoleerd en ventilerend begroeid dak. Wel is hier de jaarlijkse hoeveelheid PV zonne-energie, vanwege alle nieuwe regelgeving vanuit het rijk dramatisch in percentage gedaald. Alleen in de kantoren sector wordt nog geinvesteerd in PV zonne-energie en vaak alleen nog maar binnen de nieuwbouw. Na vier jaar zal het percentage in 2025 gerenoveerde platte daken hoger liggen. Vanuitgaande dat minstens 28 miljoen m² dakvlak per jaar bestaat uit de gerenovatie- en nieuwbouwmarkt zal het aandeel multifunctionele daken gestegen zijn naar rond de 12- 13 %. Na wederom vier uitmuntende jaren van resultaten bij de dakdekkersbedrijven en dak- en gevelbegroeners in zowel de renovatie als ook binnen de nieuwbouw ligt het oppervlak van daken voorzien van gesloten dakbedekkingen in Nederland inmiddels nog altijd op een geschatte 460 miljoen m2.

Wat betekent deze 0,5% op de totale meters renovatie- en nieuwbouwmarkt platte daken met nieuwe multifunctionele afwerking?

Wanneer de uitkomsten van de nulmeting worden vertaald worden naar de huidige Nederlandse platdakmarkt, ontstaat er toch nog een interessant perspectief. Uitgaande van een jaarlijkse nieuwbouw en onderhoudsmarkt van ruim 28 miljoen m² plat dak in 2025 en een verhoging van jaarlijks 13 % toepassing van multifunctionele daken komen we op de volgende berekeningen

28.000.000 m² × 13% groei= ruim 3,6 miljoen m² per jaar aan oppervlakte erbij.

Wanneer dit nieuw ingerichte dakoppervlak wordt verdeeld volgens de huidige verhouding van multifunctionele daken in Nederland, resulteert dat globaal in:

1.450.000 m² PV-daken (40%)
1.820.000 m² groen-, biodiversiteits- en retentiedaken (50%)
364.000 m² verblijfs- en parkeerdaken (10%)

Deze berekening laat zien dat zelfs een relatief klein marktaandeel van 0,5% van alle gebouwen voorzien van begroeide daken al wel goed is voor een jaarlijkse verhoging in oppervlakte van krap 1,8 miljoen m² multifunctioneel (plat)dakoppervlak. En dit zonder dat het hellende dak nog mee worden geteld waar inmiddels ook een brede onderhoudsmarkt met vele aanbieders is ontstaan. Voor groene platte daken alleen betekent dit een potentieel van ruim 1.750.000 m² extra aan biodiversiteits- en waterbergend dakoppervlak in Nederland.

Hoe je de percentages vertaald!

Het kan uiteraard altijd beter, sneller en groener! Veelal komt de snelheid vanuit de gemeentelijke eis om een bepaalde hoeveelheid water tijdelijk op te slaan op het perceel. Met de regel water bufferen zien we duidelijke ook resultaten om daken gelijk te vergroenen. Hoewel de eerste lagen grindballast op het retentiekrat ook wordt gesignaleerd i.p.v. een begroeid dak! In Amsterdam bijvoorbeeld geldt voor nieuwe gebouwen; ingrijpende renovaties van bestaande gebouwen; uitbreidingen van het bebouwde oppervlak en bepaalde dakopbouwen en extra bouwlagen, regenwater (hemelwater) op eigen terrein te bergen voordat het mag worden afgevoerd. Deze regels zijn sinds eind 2024 opgenomen in het Omgevingsplan Amsterdam (voorheen de Hemelwaterverordening).

De vereiste hemelwaterberging bedraagt:

60 liter per m² bebouwd oppervlak (oftewel 60 mm waterberging),
De voorziening mag maximaal 1 liter per m² per uur afvoeren naar het riool.
De berging mag binnen 60 uur weer beschikbaar (leeg) zijn voor een volgende bui.

Naast deze gemeentelijke eis kunnen ook nog eisen gelden vanuit het betreffende waterschap (AGV, Rijnland of HHNK), bijvoorbeeld voor compensatie van extra verhard oppervlak bij grotere ontwikkelingen. Die regelgeving staat los van de Amsterdamse 60 mm-bergingseis. Een vraag aan de gemeente Rotterdam of deze regelgeving ook al bij hen is geintroduceerd wordt helaas ontkennend beantwoord.